Nieuwe pagina 1
Nieuwe pagina 1
Nieuwe pagina 1 advertentie Vliegend Museum Seppe Brussels Air Museum justairborne.com aerospacefacts.com tigerformation Stampe

Hoogvliegers in de luchtvaart
2017-08-28 / Ton Bakels

Na de spotlights te hebben gericht op Werner Voss, kan de andere topper uit de Eerste Wereldoorlog, Manfred von Richthofen, niet ontbreken.

Manfred Albrecht Freiherr von Richthofen (foto 1) werd als tweede van vier kinderen op 2 mei 1892 geboren in Breslau, het huidige Wroclaw. Zijn vader, Albrecht Freiherr von Richthofen, was cavalerie-officier en een nazaat van de Pruisische veldmaarschalk Leopold I van Anhalt-Dessau.

Na zijn schoolopleiding ging hij in 1911 naar de cavalerie van het Königlich Preussisches Ulanenregiment. Maar al snel raakte hij geïnteresseerd in luchtvaart. Hij ondernam verschillende pogingen om tot de luchtmacht toegelaten te worden. In de rang van kapitein-cavalerist lukte het hem uiteindelijk een plaats bij de luchtmacht te bemachtigen en zo ging hij in mei 1915 over naar de Duitse Luftdienst. Hij begon als waarnemer, maar hij wilde piloot worden. Saillant detail; tijdens de vliegeropleiding wist hij het vliegen niet binnen het aantal daarvoor gestelde vlieguren onder de knie te krijgen en tijdens zijn eerste solovlucht verloor hij bij de landing het landingsgestel van zijn vliegtuig. Daarna ging het al gauw beter en in december 1915 kreeg hij zijn vliegerinsigne.


Zijn eerste operationele detachering was bij Feldfliegerabteilung Nr.69 aan het oostelijk front. Bij deze eenheid vloog hij met zware tweemotorige AEG G.II toestellen. Daarmee behaalde hij geen noemenswaardige resultaten en de latere topjachtvlieger viel nauwelijks op. Zijn talent voor jachtvliegen openbaarde zich laat, toen hij in 1916 werd ingedeeld bij Jagdstaffel 2 (Jasta-2), dat onder bevel stond van Hauptmann Oswald Boelcke. Hij zag in Von Richthofen de mogelijkheid om een briljant piloot te worden en leerde de onervaren piloot de nodige trucs en bracht hem bijvoorbeeld de fijne kneepjes van het formatievliegen bij. Ook leerde hij hem een instinct te ontwikkelen om tijdens luchtgevechten het initiatief te houden en hoe je elke situatie onder controle kunt krijgen en doeltreffend kunt zijn.


In oktober 1916 raakte Boelcke met twaalf piloten van zijn eskader betrokken bij een groot luchtgevecht. Hij botste in de lucht tegen het toestel van Erwin Boehm en kwam om het leven. Zijn plaats als leider werd ingenomen door zijn slimste en beste leerling: Manfred von Richthofen.

Van Richthofen, die in ruime mate beschikte over vaardigheden om een jachteskader te leiden, kreeg op 16 januari 1917 het bevel over Jagdstaffel 11 en in juni 1917 het bevel over Jagdgeschwader 1; een groep van vier 'staffeln' (eskaders). De vliegtuigen hadden een bonte (rode) beschildering en het Geschwader werd door de Engelsen "Richthofen's Flying Circus" genoemd. Omdat Van Richthofen's toestel helemaal rood geschilderd was, kreeg hij de bijnaam: "Rode Baron". In tegenstelling echter tot de gangbare verhalen vloog Von Richthofen niet altijd in een privé, geheel rood geschilderd vliegtuig. Hij vloog bijvoorbeeld ook in Albatros D.III en Fokker Dr.I toestellen, die maar gedeeltelijk rood beschilderd waren. (foto 2)

NB: zie ook YouTube 1917 Fokker Dr.1 Triplane


Op 6 juli 1917 was het geluk Von Richthofen niet goed gezind. Bij een luchtgevecht kwam hij bijna om het leven. Met een ernstige hoofdwond, waarbij hij even het bewustzijn verloor, slaagde hij erin de controle over zijn Albatros D.V terug te krijgen en een noodlanding uit te voeren. Hij moest verschillende operaties ondergaan om botsplinters te verwijderen. Op 25 juli keerde hij, tegen het advies van de dokters, terug in actieve dienst. Dit werd geen succes, na een vlucht was hij misselijk en had hij hoofdpijn. Van 5 september tot 23 oktober nam hij toch maar herstelverlof. In die tijd schreef hij zijn autobiografie: "Der rote Kampfflieger". Daarna ging hij toch weer vliegen.


Het is onbegonnen werk om al zijn overwinningen te beschrijven. Von Richthofen wist als geen ander hoe moeilijk het was de vijand in een duel uit te schakelen. Hij maakte in de meeste gevallen gebruik van de insluitingstechniek, die was geïnspireerd op de tactiek van Werner Voss (zie vorige Avianet bijdrage). Volgens deze methode sloten Von Richthofen's piloten de vijand aan beide flanken in, trapsgewijs op verschillende hoogten, zodat de vijand niet kon ontsnappen door te duiken of steil te klimmen. De commandant bevond zich altijd achter het hele circus. De vijand had slechts één optie: rechtuit vliegen. Von Richthofen kon dan eenvoudig dichterbij komen en het vonnis vellen.

Verder vocht Von Richthofen volgens de grondregels voor elke jachtvlieger: Zorg dat je als eerste ter plaatse bent, als eerste schiet en als eerste je tegenstander uitschakelt. Hij voegde daar zijn eigen stelling aan toe: Als je hoogte verliest, verlies je het gevecht.


"So far, so good"; maar dan komt 21 april 1918. De vorige dag nog, de twintigste, haalt Von Richthofen een Sopwith Camel van de Royal Air Force naar beneden en nu vliegt hij met zijn Fokker Dr.1 boven Sailly-le-Sec. Dan raakt hij in gevecht met Sopwith Camels (foto 3) van squadron No. 209 van de RAF. Op een zeker moment vliegt tweede luitenant W.R. May op vrij geringe hoogte met Von Richthofen achter hem aan, terwijl het toestel van kapitein A. Roy Brown omlaag duikt om de Duitser aan te vallen. Brown opent het vuur om te proberen de onervaren May te redden van de Duitse topscorer. Dan ziet men plots Von Richthofen's driedekker het gevecht afbreken en tegen de grond slaan. Von Richthofen wordt dood in zijn cockpit gevonden met een kogelwond in zijn borst! Dan blijkt, dat op het moment dat Brown aanviel, mitrailleurschutters van een batterij Australische veldartillerie op Von Richthofen's vliegtuig vuurden. Lange tijd bleef onduidelijk wie het dodelijke schot had gelost. Echter, uit een onderzoek, dat door Discovery Channel werd uitgevoerd voor een documentaire over Von Richthofen, bleek, dat het dodelijke schot werd gelost door één van de Australische schutters.


De dood van Von Richthofen was een tragedie voor Duitsland. Het wrak van zijn toestel werd door souvenirjagers vrijwel kaalgeplukt; iedereen wilde wel een stukje van zijn toestel aan het thuisfront laten zien. Uit respect gaven de geallieerden de Duitsers toestemming om enkele kransen af te werpen, evenals een nieuw uniform. Von Richthofen werd in een nieuw uniform gekleed en op een rouwpodium opgebaard. Hij werd begraven op 22 april 1918 op het South Cementery in Wiesbaden.


<-- Vorige