Nieuwe pagina 1
Nieuwe pagina 1
Nieuwe pagina 1 advertentie Vliegend Museum Seppe Brussels Air Museum justairborne.com aerospacefacts.com tigerformation Stampe

LuchtvaartKennis: Savoia Marchetti SM.88, de Italiaanse Fokker G.1
2004-01-01 / Gert den Herder

"Onze" Fokker G.1 is "legendarisch". Dit beeld is niet vrij van enig chauvinisme. Maar: in hoeverre zijn de functie ("multi-role") en de configuratie (dubbele staart) van de Fokker G.1 nu echt origineel te noemen? En: hebben functie en/of configuratie navolging gevonden?

De Fokker G.1 was in 1936 niet het eerste multifunctionele gevechtsvliegtuig ter wereld. Al ruim tien jaar eerder werd de Fokker C.V geïntroduceerd, waarbij flink reclame werd gemaakt voor het multifunctionele karakter van dat ontwerp. Overigens is het niet zo moeilijk nog wat verder in de geschiedenis terug te gaan om types te bestempelen als multifunctionele gevechtsvliegtuigen, zoals de DH-4 en de Bristol Fighter uit de Eerste Wereldoorlog, ook al werden deze toestellen niet als zodanig gepresenteerd. In de jaren tussen de oorlogen waren vooral de Fransen dol op de "Multiplace de Combat", zoals de tweemotorige Blériot 127, maar ook types als de Bréguet 19, Potez 25 en vele anderen. In de Tweede Wereldoorlog waren het de Duitse Bf.110, de Engelse Beaufighter, de Franse Bréguet 691 en de Amerikaanse Lightning, om maar enkele van veel meer types te noemen, die voldeden aan het multifunctionele concept. De meeste hedendaagse "straaljagers" zijn inderdaad van meet af aan voor verschillende taken ontworpen. Al met al lijkt het "multi-role"-concept van alle tijden.

De Fokker G.1 was gemakkelijk herkenbaar aan zijn dubbele staart. Opvallend maar zeker niet origineel! Eerste vliegtuig met dubbele staart was nota bene de Wright Flyer. Toegegeven, het stabilo met "staart" bomen zat bij dit "eend" type niet van achteren maar van voren! Laten we met het oog daarop de Flyer buiten beschouwing dan zien wij toch al spoedig verschillende vliegtuigtypen opdoemen met twee staartbomen. Het waren toestellen met een duwmotor aan de achterzijde van de (korte) romp en het lag voor de hand de staart te verbinden met de vleugels via twee staartbomen - bestaande uit een open buis constructie - om ruimte te bieden aan de propeller. Bekende voorbeelden: de ontwerpen van Farman en Vickers. Echte staartboomrompen treffen we aan bij de formidabele Caproni-bommenwerpers die waren voorzien van drie motoren: een duwmotor tussen de staartbomen, en twee trekmotoren aan de voorzijde van de staartbomen. Maar echt opmerkelijk is, dat Fokker zelf al in 1915 een voorloper van de G.1 heeft uitgebracht in de vorm van de M.9. Dit was een driepersoons gevechtsvliegtuig: de piloot zat in de korte romp tussen een trek- en duwmotor (zoals bij de latere Fokker D.XXIII) en werd vergezeld door twee schutters zittend (of liggend?) aan de voorzijde van de staartbomen. Deze M.9 werd geen succes, de ontwikkeling werd na enkele vluchten gestaakt. Maar ook na de Eerste Wereldoorlog is de dubbelstaart configuratie, voor gevechtsvliegtuigen, voor vliegboten (de befaamde Savoia S.55!) of zelfs voor verkeersvliegtuigen (de weinig succesvolle Blériot 125) nooit geheel weggeweest. Het zou te ver voeren hier een uitgebreid overzicht te geven, en van alle voorbeelden leek de Tsjechoslowaakse Praga E 51 uit 1938 nog het meest op de G.1 - al is van een verband tussen die twee nooit sprake geweest. Er is echter nog een ander ontwerp uit die tijd dat sterke gelijkenis met de G.1 vertoonde, de onbekende Italiaanse SM.88, en daaraan moge hieronder enige aandacht worden besteed.

Italië, 1939
In 1939 namen de politieke spanningen in Europa toe. Oorlog leek onvermijdelijk, de wapenwedloop was in volle gang. Italië was één van de landen die daaraan ongeremd meedeed. Maar de vliegtuigindustrie bouwde niet alleen voor eigen vaderland, men kreeg ook de ruimte voor export. De Concorzio Aeronautica (CA), een lobbyorganisatie van industriëlen die zich ten doel stelde buitenlandse markten te veroveren was, tot de conclusie gekomen dat een modern multifunctioneel gevechtsvliegtuig niet voor handen was, terwijl zo'n toestel op de exportmarkten een goede kans zou maken.

De CA verzocht Savoia Marchetti, gevestigd in Sesto Calende aan het Lago Maggiore, hiervoor een ontwerp in te dienen. Dat de keus op deze fabriek viel was niet geheel toevallig: Savoia Marchetti was voor de Italiaanse luchtmacht, de Regia Aeronautica, al bezig met het ontwerpen van een zwaar driemotorig jachtvliegtuig, de latere SM.91, waarvan de motoropstelling gelijk was aan die van de oude Caproni bommenwerper. Door de middelste motor met duwschroef te elimineren ontstond op de tekentafel een vliegtuig dat nauwelijks meer van de Fokker G.1 te onderscheiden was.

Savoia Marchetti SM.88
Medio 1939 legde Savoia Marchetti het tweemotorige ontwerp als SM.88 voor aan het Ministerie van Luchtvaart met het verzoek hiermee het commerciële traject in te mogen gaan. De SM.88 wordt beschreven als bommenwerper, verkenner en gevechtsvliegtuig, gemakkelijk in onderhoud en reparatie, kortom geschikt voor minder rijke landen die zich niet voor elke functie een apart type kunnen veroorloven

Constructie: traditioneel gemengd. De vleugels, de staartbomen en de staartvlakken allen van hout, bekleed met dun metaal. De centrale cabine voor maximaal drie bemanningsleden opgebouwd uit gelaste buizen; dit skelet bekleed met duraluminium. Anders dan de G.1 met centraal staartwiel, had het ontwerp van de SM.88 intrekbare staartwieltjes aan het einde van de staartbomen. Meest opmerkelijke verschil in constructie ten opzichte van de Fokker G.1: de staartbomen van de G.1 waren uit aluminium opgebouwd, die van de SM.88 uit hout. De constructie van de SM.88 was dus minder "gemengd" dan die van de G.1.

Motoren: twee Daimler Benz B.601 motoren van 1.000 pk. Propellers verstelbaar in de vlucht. Een maximum snelheid van 550 km/u moest mogelijk zijn.

Bewapening: een beweegbare en intrekbare mitrailleur 12,7 mm aan de achterzijde van de romp; twee vaste mitailleurs 12,7 mm in de vleugels tegen de romp. Beslist minder vuurkracht dan de G.1! Maximale bommenlast: 600 kg.

Savoia Marchetti kreeg onder voorbehoud toestemming van het Ministerie van Luchtvaart een model te vervaardigen en potentiële buitenlandse gegadigden te benaderen. Het voorbehoud had te maken met de niet gegarandeerde levering van de motoren.

Op 1 september 1939 brak de Tweede Wereldoorlog uit wat het einde betekende van de SM.88 als potentieel exportproduct.

Desalniettemin werd de ontwikkeling van de SM.88, nog steeds voor eigen rekening maar nu bedoeld voor de Regia Aeronautica, langzaam voortgezet, parallel met de SM.91 die inmiddels ook tweemotorig was geworden. Daarmee waren beide projecten natuurlijk wel vergelijkbaar geworden.

In januari 1942 vroeg het Ministerie van Luchtvaart de SM.88 uitsluitend verder te ontwikkelen als snelle bommenwerper en strategische verkenner, waarbij de vereiste bommenlast op maximaal 1.000 kg werd gesteld; van deze versie werd halverwege dat jaar een experimenteel exemplaar besteld. Kort daarna werd de specificatie weer herzien; de behoefte bleek nu verschoven naar een snel tweepersoons jachtvliegtuig voor de lange afstand c.q. nachtjager, niet verwonderlijk gelet de defensieve positie waarin Italië was komen te verkeren. Kortom, het Ministerie van Luchtvaart stond nu een geheel ander vliegtuig voor ogen, feitelijk een dubbelganger van de SM.91. In december 1942 werd dan ook overeengekomen de ontwikkeling van de SM.88 definitief te staken en in plaats daarvan een tweede prototype van de SM.91 te bouwen, waarvan het eerste prototype al in aanbouw was.

Tot zover de papieren geschiedenis van de Savoia Marchetti SM.88; wellicht het enige project ter wereld waarvan de functie, configuratie en bouwwijze rechtstreeks waren geïnspireerd op "onze" Fokker G.1.

Bron: Aerofan 3/80, artikel geschreven door Giancarlo Garello.


Dit artikel is eerder gepubliceerd in LuchtvaartKennis, het tijdschrift van de Afdeling Luchtvaartkennis van de KNVvL. Voor meer informatie over de Afdeling Luchtvaartkennis, zie onderstaande links.

Voor meer informatie zie:
http://www.luchtvaartkennis.net
http://www.knvvl.nl


<-- Vorige